Bạn đọc hỏi: sáu tình huống khi sửa nhà và làm việc với thợ

Sửa nhà là lúc nhiều câu hỏi dồn tới cùng lúc, và phần lớn không phải câu hỏi về phong thuỷ — chúng là câu hỏi về tiền, về thợ, về hàng xóm. Dưới đây là sáu tình huống bạn đọc hay gửi tới, kèm cách xử thẳng thắn.

1. Thợ đòi thêm tiền giữa chừng

• Hỏi rõ phát sinh là gì và vì sao lúc báo giá không có.
• Có phát sinh thật: đục ra mới thấy tường mục, ống cũ hỏng — chuyện này xảy ra và hợp lý.
• Không hợp lý: đòi thêm cho phần đã ghi trong báo giá, hoặc đòi vì "vật giá lên".
• Yêu cầu báo giá bổ sung bằng chữ trước khi làm tiếp, đừng gật miệng giữa công trường.
• Dừng lại một buổi để bàn vẫn rẻ hơn là để làm tiếp rồi cãi lúc thanh toán.

2. Hàng xóm phàn nàn tiếng ồn

1. Báo trước khi bắt đầu — một câu nói trước bằng mười câu xin lỗi sau.
2. Hỏi giờ nào họ cần yên: nhà có trẻ nhỏ, có người làm ca đêm, có người ốm.
3. Chung cư thì theo giờ quy định của toà nhà, hỏi ban quản lý cho chắc.
4. Dồn việc ồn nhất vào một hai buổi thay vì rải cả tháng.
5. Dọn sạch lối đi chung mỗi ngày — bụi và rác gây bực nhiều hơn tiếng ồn.

3. Làm xong thấy khác thoả thuận

• So với bản ghi — nếu chỉ thoả thuận miệng thì đây là lúc thấy cái giá của việc đó.
• Chụp ảnh ngay, và ghi rõ khác ở điểm nào.
• Nói khi thợ còn ở đó, đừng đợi họ rút quân rồi mới gọi lại.
• Phân biệt sai kỹ thuật với khác gu — sai thì sửa, khác gu thì phải trả thêm.
• Giữ lại một phần tiền cuối cho tới khi nghiệm thu là cách thông thường và hợp lý.

4. Thợ khuyên đổi sang vật liệu đắt hơn

1. Hỏi lý do kỹ thuật cụ thể: bền hơn ở điểm nào, chống ẩm ra sao.
2. Hỏi nếu giữ loại cũ thì hỏng kiểu gì và sau bao lâu.
3. Đôi khi lời khuyên là đúng thật — thợ thấy hiện trạng còn mình thì không.
4. Nhưng cũng có khi là chênh lệch hoa hồng, và mình có quyền hỏi thẳng giá vật tư.
5. Mua vật tư riêng là một cách, đổi lại mình chịu trách nhiệm về chất lượng vật tư.

5. Nhà thuê mà chủ không chịu sửa

• Báo bằng văn bản kèm ảnh có ngày, không chỉ nhắn miệng.
• Phân biệt hỏng do sử dụng với hỏng do kết cấu — phần thứ hai thường thuộc chủ nhà.
• Đọc lại hợp đồng thuê xem phần sửa chữa ghi thế nào.
• Việc nguy hiểm — điện hở, dột vào ổ điện, nứt lớn — thì không chờ: báo và yêu cầu xử ngay.
• Tự bỏ tiền sửa thì thoả thuận trừ vào tiền thuê bằng chữ trước khi làm.

6. Trả tiền theo đợt thế nào

1. Đừng trả hết trước, cũng đừng để dồn hết về cuối.
2. Chia theo mốc công việc: tạm ứng, giữa chừng, và phần cuối sau nghiệm thu.
3. Ghi rõ mốc nào là mốc nào trong giấy, kèm ngày dự kiến.
4. Giữ lại một phần nhỏ trong một thời gian bảo hành là thông lệ hợp lý.
5. Chuyển khoản có nội dung rõ ràng thay vì đưa tiền mặt không giấy.

Chọn ngày khởi công

• Nhiều nhà xem ngày trước khi động thổ — đó là nếp, và trang này không bàn đúng sai.
• Phần thực dụng nên cân song song: tránh mùa mưa nếu đụng mái, tránh dịp lễ vì thợ nghỉ và vật tư khan.
• Tránh sát ngày có việc lớn của nhà, vì sửa nhà hay kéo dài hơn dự tính.
• Chọn được ngày mà thợ rảnh và thời tiết thuận mới là ngày dễ làm nhất.
• Trang này có bài riêng về chọn ngày việc lớn và về khi không chọn được ngày.

Tìm thợ ở đâu

• Người quen đã làm rồi vẫn là nguồn tốt nhất — nhớ hỏi cả phần không hay.
• Xin xem một công trình họ vừa làm xong, tốt hơn xem ảnh trên mạng.
• Hỏi vài nơi cho cùng một hạng mục để biết mặt bằng giá.
• Giá thấp hơn hẳn mọi nơi thì hỏi kỹ xem đã gồm những gì.
• Cảm giác nói chuyện dễ hiểu nhau cũng là một tiêu chí thật, vì còn làm với nhau nhiều tuần.

Xin phép và quy định

• Cải tạo lớn, đụng kết cấu, đổi mặt tiền thường có thủ tục riêng — hỏi trước khi đập.
• Chung cư thì đăng ký với ban quản lý: giờ làm, thang chở vật tư, tiền cọc.
• Hỏi cơ quan quản lý ở địa phương hoặc người làm thủ tục, đừng suy từ nhà bên cạnh.
• Nhà thuê thì phải có đồng ý của chủ bằng chữ, không phải bằng lời.
• Làm trước rồi xin sau là chỗ tốn kém nhất trong cả quá trình.

Ghi lại trong lúc làm

1. Chụp ảnh trước khi che kín: đường điện, đường nước, chỗ đi ống trong tường.
2. Ghi ngày làm từng hạng mục, sau này tính bảo hành mới có căn cứ.
3. Giữ nhãn vật tư và phiếu bảo hành gom một chỗ.
4. Ghi lại thoả thuận phát sinh ngay hôm đó, đừng để nhớ.
5. Bộ ảnh đường ống trong tường là thứ bạn sẽ biết ơn nhiều năm sau khi cần khoan.

Mấy câu nên hỏi trước khi bắt đầu

• "Bao lâu thì xong?" — và ghi lại con số đó.
• "Ai dọn dẹp sau mỗi ngày?"
• "Vật tư gồm những gì, hãng nào?"
• "Bảo hành bao lâu, bảo hành cái gì?"
• "Nếu chậm thì sao?" — không phải để phạt, mà để cả hai cùng biết trước.

Sống trong nhà đang sửa

• Gom một phòng làm chỗ ở tạm và giữ nó sạch, đừng để bụi lan vào.
• Che kín tủ quần áo và giường bằng bạt hoặc ni lông.
• Tính trước chuyện ăn uống nếu bếp bị chiếm nhiều ngày.
• Cất đồ dễ vỡ và giấy tờ ra khỏi khu vực làm ngay từ đầu.
• Có lịch rõ ràng thì cả nhà đỡ mệt hơn là làm tới đâu hay tới đó.

Khi phải dừng giữa chừng

1. Hết tiền, thợ bận, phát sinh lớn — dừng là chuyện có thật và không hiếm.
2. Chốt sổ tới thời điểm dừng: đã làm gì, đã trả bao nhiêu, còn nợ gì.
3. Che chắn phần dở dang để không hỏng thêm, nhất là trước mùa mưa.
4. Ghi lại vật tư còn thừa và cất nơi khô ráo.
5. Nếu đổi thợ khi làm tiếp thì bộ ảnh và sổ ghi chính là thứ cứu bạn.

Phần an toàn trong lúc sửa

1. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi nên đi chỗ khác trong những ngày làm nặng.
2. Bụi xây dựng là chuyện hô hấp — che kín lối sang phòng ở, mở thoáng chỗ làm.
3. Thú nuôi thì nhốt riêng, cửa mở suốt ngày là lúc chúng chạy mất.
4. Điện và nước phải do người có nghề làm, không tự đấu nối.
5. Nghi có ai bị thương thì đưa đi khám, tính toán sau.

Ba việc không hoãn vì đang sửa nhà

• Chuyện sức khoẻ thì đi khám.
• Hỏng hóc về điện, gas, nứt, dột — sửa ngay, kể cả khi đang dở việc khác.
• Hạn hợp đồng, hạn giấy tờ thì theo hạn.

Ba dòng trên lặp ở nhiều bài trong mục này, và lặp là cố ý.