Cho trẻ nhỏ đi lễ, đi giỗ: an toàn trước, rồi mới tới chuyện tham gia

Dịp lễ nào trong năm cũng có mặt trẻ con: đi chùa đầu năm, về quê ăn giỗ, đám hỏi của họ hàng, tháng Bảy, rằm tháng Tám. Và lần nào người lớn cũng gặp cùng mấy câu hỏi: cho con theo tới đâu, bắt con làm gì, và làm sao để buổi ấy không thành một cuộc vật lộn.

Bài này gom phần thực tế, xếp theo thứ tự đáng lo.

An toàn trước: bốn thứ ở nơi đông người

Đây là phần không thương lượng, và cũng là phần dễ bị quên nhất giữa lúc bận rộn.

Lửa và khói. Chỗ đốt hương, đốt vàng mã, nến, lư hương nóng — đều ngang tầm với trẻ nhỏ. Quy ước đơn giản nhất là trẻ không tự cầm hương, và người lớn đứng giữa trẻ với chỗ có lửa.

Lạc. Chỗ lễ đông người là nơi trẻ lạc nhanh nhất. Trước khi vào, thống nhất một điểm hẹn nhìn thấy được, và dặn con: lạc thì đứng yên tại chỗ hoặc tìm người mặc đồng phục — đừng đi tìm bố mẹ. Với trẻ nhỏ thì ghi số điện thoại vào một mảnh giấy bỏ túi con.

Chen lấn. Trẻ thấp hơn người lớn nên trong đám đông chúng không nhìn thấy gì ngoài chân người. Bế lên hoặc đứng vòng ngoài, đừng cố chen vào giữa.

Đồ ăn để lâu. Mâm cỗ bày từ sáng tới chiều, thời tiết nóng — phần này để ý riêng cho trẻ, và món nào nghi ngại thì thôi.

Cho con tham gia tới đâu

Nguyên tắc dễ dùng: cho con làm phần vừa sức và có thể nhìn thấy kết quả — bê một đĩa quả, xếp lại đôi dép, rót nước mời khách, đứng cạnh khi người lớn khấn.

Mấy phần nên để người lớn làm: phần có lửa, phần đồ dễ vỡ, phần đòi đứng yên rất lâu.

Và một điều đáng giữ: đừng bắt trẻ làm cho đủ lệ trong khi nó không hiểu gì. Một đứa trẻ được giải thích ngắn gọn rồi tự nguyện làm sẽ nhớ buổi ấy khác hẳn một đứa bị đẩy vào giữa và bảo cúi xuống.

Sức tập trung có giới hạn — và đó không phải hư

Trẻ nhỏ không đứng yên lâu được. Đây là chuyện của tuổi, không phải chuyện của nết.

Thu xếp theo đó thì cả nhà đỡ mệt: cho con tham gia phần đầu rồi cho ra ngoài chơi, thay vì bắt ngồi hết buổi rồi cuối cùng ai cũng cáu.

Nếu buổi lễ dài, chuẩn bị sẵn một chỗ ngồi ngoài rìa, nước uống, và một thứ gì đó cho con làm. Có sẵn thì người lớn không phải chọn giữa việc dự lễ và việc trông con.

Chuẩn bị trước khi đi: mười phút ở nhà

Phần lớn chuyện rối trong buổi lễ bắt nguồn từ việc không chuẩn bị gì trước khi ra khỏi nhà.

Nói trước cho con biết sắp đi đâu, gặp ai, ở đó bao lâu. Trẻ con chịu đựng được một buổi dài hơn nhiều nếu biết trước nó dài bao lâu. Câu "mình ở đó tới khi ăn xong trưa là về" có ích hơn mọi lời dỗ giữa chừng.

Cho ăn nhẹ trước khi đi. Đói cộng đông người cộng phải đứng lâu là công thức của một buổi khó chịu cho tất cả.

Mặc đồ dễ chịu và dễ cởi. Đồ đẹp mà nóng hoặc ngứa thì con sẽ ngọ nguậy suốt, và người lớn lại tưởng con nghịch.

Mang theo một túi nhỏ: nước, khăn, một bộ đồ dự phòng cho trẻ nhỏ, và thuốc con đang dùng nếu có.

Khi trẻ sợ hoặc khóc giữa buổi

Chỗ đông, khói hương, tiếng chiêng trống, người lạ đông — có trẻ thấy lạ, có trẻ thấy sợ. Cả hai đều bình thường.

Việc nên làm ngay là đưa con ra chỗ thoáng và yên hơn, đừng cố dỗ tại chỗ giữa đám đông. Ra ngoài vài phút thì phần lớn trẻ tự lắng xuống.

Ba điều nên tránh lúc đó: quát, doạ (kiểu "khóc là ông bà quở"), và bắt xin lỗi trước mặt mọi người. Cả ba đều biến một chuyện nhỏ thành ký ức khó chịu gắn với dịp lễ.

Nếu con sợ tới mức run, nôn, khó thở, hoặc sau buổi đó ngủ kém kéo dài, thì nên nói với bác sĩ — đó là việc có người giúp được.

Khi con hỏi giữa buổi

Trẻ hay hỏi đúng lúc không tiện: "Sao phải làm thế ạ?", "Ông bà có nghe thấy không?"

Câu đáp gọn cho lúc ấy: "Lát nữa xong bố kể con nghe nhé" — và nhớ kể thật. Trẻ con nhớ lời hứa đó rất kỹ.

Còn lúc kể thì nói thật: cái gì mình biết thì kể, cái gì không biết chắc thì nói là không biết chắc. Đừng doạ, và đừng bịa ra một lý do nghe cho xuôi.

Khi con không muốn làm

Chuyện thường, nhất là với trẻ lớn hơn một chút. Cách xử ít để lại vết nhất là tách việc có mặt khỏi việc thực hành.

Có mặt, đứng cùng gia đình, giữ yên lặng — đó là phần thuộc về tình cảm gia đình và nên giữ. Còn phần nghi thức cụ thể thì không nên ép.

Ép trước mặt đông người là cách chắc chắn nhất để đứa trẻ nhớ dịp ấy bằng cảm giác xấu hổ. Và đừng đem con ra so với đứa trẻ khác trong họ — câu so sánh ấy ở lại rất lâu.

Khi họ hàng có ý kiến

Về quê dịp lễ thì hay gặp: người này bảo cho cháu làm cái này, người kia chê cháu không biết gì.

Cách giữ hoà khí mà không để con chịu trận: bố mẹ trả lời thay, ngắn gọn, rồi chuyển chuyện. "Dạ cháu còn nhỏ, để cháu quen dần ạ" là câu đủ dùng cho hầu hết tình huống.

Phần bàn bạc với người lớn trong họ thì để riêng, đừng bàn trước mặt trẻ — nó chỉ nghe thấy là mình đang có lỗi gì đó.

Cái đọng lại sau nhiều năm

Hỏi người lớn nhớ gì về những dịp lễ hồi bé, gần như không ai kể lại nghi thức. Họ nhớ mùi thức ăn, tiếng người nói, được ngồi cạnh ai, được cho cái gì.

Nên nếu phải chọn giữa làm cho đủ lệ và làm cho không khí dễ chịu, thì phần đọng lại nằm ở vế sau. Nếp nhà được truyền qua chuyện đứa trẻ muốn quay lại vào năm sau — chứ không qua chuyện năm nay nó cúi đủ mấy lần.

Ba điều gọn lại

Một. An toàn trước: trẻ không tự cầm hương, thống nhất điểm hẹn phòng khi lạc, đừng chen vào giữa đám đông, và để ý đồ ăn bày lâu.

Hai. Sức tập trung có giới hạn là chuyện của tuổi, không phải của nết — cho tham gia phần đầu rồi cho ra ngoài, thay vì bắt ngồi hết buổi.

Ba. Tách việc có mặt khỏi việc thực hành, và đừng ép trước mặt đông người. Phần đọng lại sau nhiều năm là không khí, không phải nghi thức.