Lịch bảo dưỡng nhà theo mùa: làm gì, vào lúc nào
Nhà không hỏng đều đặn quanh năm. Nó hỏng theo mùa: thấm lộ ra sau trận mưa đầu; mốc bùng lên đúng mấy tuần nồm; điện quá tải vào đợt nắng gắt; cháy hay xảy ra nhất vào dịp cuối năm.
Nên việc bảo dưỡng cũng nên đi theo mùa. Bài này là một lịch nhắc việc, xếp theo giai đoạn khí hậu thay vì theo tháng — vì miền Bắc và miền Nam lệch nhau, còn các mùa thì ở đâu cũng có.
Trước mùa mưa: nhóm việc đáng làm nhất trong năm
Đây là đợt bảo dưỡng quan trọng nhất, vì nó phòng đúng loại hư hỏng đắt nhất.
- Thông máng xối và ống thoát. Lá và bụi tích cả mùa khô; tắc thì nước tràn ngược vào tường. Việc nửa tiếng, phòng được một khoản sửa chữa lớn.
- Thông phễu thoát sàn ban công và sân thượng. Cùng lý do, và đây là chỗ hay quên hơn.
- Kiểm mái. Ngói xô, tôn bong vít, lớp chống thấm sân thượng nứt chân chim. Nhìn từ dưới lên, và nếu lên được thì đi một vòng.
- Cắt cành khô và cành vươn qua mái. Cành mục là thứ rơi trong cơn giông đầu mùa.
- Kiểm ổ điện và thiết bị ngoài trời — nắp chống nước còn nguyên không, dây có bị chuột cắn không.
- Kiểm chỗ đất trũng quanh nhà, chỗ nước đọng sát chân tường.
Trong mùa mưa: một việc duy nhất, nhưng phải đúng lúc
🔴 Đi một vòng soi thấm ngay sau trận mưa lớn đầu tiên. Đây là thời điểm duy nhất trong năm mà vết thấm lộ ra rõ — vài ngày sau nó khô lại và bạn không thấy nữa.
Soi bốn chỗ: góc trần sát mái, quanh cửa sổ và cửa ban công, chân tường phía ngoài, và trần dưới khu vệ sinh. Chụp ảnh chỗ nghi ngờ kèm ngày tháng — để mùa khô sửa thì biết sửa chỗ nào.
Mùa nồm — phần của miền Bắc
Vài tuần ẩm nhất trong năm, và việc cần làm thì ngược với bản năng:
- Đóng cửa, đừng mở cho thoáng. Mở cửa là đưa thêm hơi ẩm vào.
- Bật máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô trong phòng đóng kín.
- Trải thảm chống trơn ở lối đi, cửa nhà vệ sinh, chân cầu thang — sàn ướt vì ngưng tụ trơn hơn sàn đổ nước, vì lớp nước mỏng và mắt không thấy.
- Kiểm mốc mỗi tuần ở bốn chỗ khuất: sau tủ áp tường, gầm giường, trong tủ giày, mặt dưới đệm.
- Bật thiết bị điện tử lên chạy mỗi ngày một lúc — nhiệt tự sinh xua ẩm bên trong.
Mùa nắng gắt
- Vệ sinh lưới lọc điều hoà trước đợt nóng, không phải giữa đợt nóng. Lưới bẩn làm máy chạy nặng và tốn điện.
- Kiểm bình nóng lạnh và dây dẫn — thiết bị công suất lớn, và mùa hè là mùa hệ điện chịu tải cao nhất.
- Đừng cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ hoặc vào một dây nối. Đây là nguyên nhân chập cháy phổ biến trong đợt nắng.
- Kiểm cách nhiệt mái nếu ở tầng trên cùng; đợt nóng là lúc thấy rõ nó có làm việc hay không.
- Dời đồ ra khỏi chỗ nắng chiếu trực tiếp — đồ gỗ, đồ sơn mài, đồ đá màu đều phai và nứt vì nắng tây.
Cuối năm
Đây là dịp cả nhà vốn đã dọn dẹp, nên gắn thêm mấy việc an toàn vào là gọn nhất:
- Rút bớt chân nhang, hạ tro bát hương. Chân nhang khô chất đầy là nguy cơ cháy lớn nhất liên quan tới bàn thờ.
- Kiểm bình chữa cháy — còn hạn không, kim áp suất ở vùng xanh không, và nó đang ở chỗ với tới được chứ không phải trong kho.
- Kiểm báo khói, thay pin.
- Nhìn dây điện đèn thờ và các dây dùng lâu — vỏ còn mềm hay đã giòn.
- Dọn lối thoát — cầu thang, hành lang, và với nhà có lồng sắt thì kiểm ô cửa thoát mở được và chìa treo đúng chỗ.
- Kiểm ga — dây dẫn, van, và hạn của dây.
Việc mỗi tháng: năm phút
- Đóng hết vòi, nhìn đồng hồ nước — kim còn nhích là đang rò.
- Đổ một ca nước vào phễu thoát sàn ít dùng, để bẫy nước không cạn gây mùi.
- Nhìn một vòng chân tường và góc trần.
Việc mỗi tuần: hai phút
- Lau cánh quạt hút nhà vệ sinh và bếp — bụi bám làm lưu lượng giảm mà tiếng ồn vẫn y nguyên, nên không ai nhận ra.
- Mở cửa thông gió chéo một lúc.
Cách để không quên
Danh sách nào cũng vô dụng nếu phải nhớ. Ba cách đã hiệu quả với nhiều nhà:
- Gắn vào dịp có sẵn. Đợt cuối năm gắn vào dọn Tết; đợt trước mùa mưa gắn vào một ngày dễ nhớ như đầu tháng tư hoặc đầu tháng năm tuỳ vùng.
- Đặt lịch lặp trên điện thoại cho bốn đợt lớn, mỗi đợt một lời nhắc kèm danh sách ngắn.
- Dán một tờ giấy trong tủ điện hoặc mặt trong cánh tủ bếp, ghi ngày đã làm từng việc. Nhìn vào là biết cái nào quá hạn — và nó cũng là thứ rất hữu ích cho người mua lại ngôi nhà sau này.
Vì sao nên làm
Gần như mọi hư hỏng đắt tiền trong nhà đều bắt đầu từ một thứ rất nhỏ và rất dễ sửa: một cái máng tắc, một khe chống thấm nứt, một sợi dây giòn, một bát hương đầy tro.
⇒ Chi phí của cả năm bảo dưỡng theo lịch này gần như bằng không — phần lớn là công đi một vòng nhìn. Còn chi phí của việc không làm thì đến một lần, vào đúng lúc bạn không chuẩn bị.
Ba việc đáng thuê thợ, phần còn lại tự làm được
Danh sách trên phần lớn là việc nhìn và dọn, không cần tay nghề. Nhưng có ba việc nên gọi người làm, và lý do không phải vì khó:
- Leo mái nhà cao hoặc mái dốc. Ngã từ mái là loại tai nạn gia đình nghiêm trọng nhất, và nó xảy ra với người khoẻ mạnh đang làm một việc rất nhỏ. Mái bằng đi được thì tự đi; mái dốc, mái tôn cũ, hay phải bắc thang dựa vào máng xối thì gọi thợ.
- Đụng vào tủ điện tổng. Thay bóng, thay ổ cắm khi đã ngắt aptomat thì làm được. Nhưng mở tủ tổng, đổi aptomat, kéo lại đường dây thì để thợ điện — và nên là thợ có thể nói cho bạn biết dây đang chạy đường nào, vì nhà nào cũng có lúc cần biết.
- Chống thấm lại sân thượng hoặc nhà vệ sinh. Việc này làm sai thì hư hỏng không lộ ra ngay mà lộ ra sau một mùa mưa, lúc đó phải đục ra làm lại. Trả tiền một lần cho người làm đúng rẻ hơn làm hai lần.
Còn máng xối tầng thấp, phễu thoát sàn, lưới lọc điều hoà, bình chữa cháy, báo khói, chân nhang, cắt cành thấp — tất cả đều là việc của chủ nhà, và làm đúng lịch thì chúng không bao giờ lớn lên thành việc phải thuê.