Ngay sau một trận mưa lớn: vòng kiểm mười lăm phút cho căn nhà đang ở
Trận mưa lớn vừa tạnh là lúc căn nhà nói cho bạn biết nhiều nhất. Những chỗ yếu chỉ lộ ra khi có nước, và chúng chỉ lộ ra trong một khoảng ngắn — vài giờ tới một hai ngày, rồi khô đi và biến mất cho tới trận sau.
Bài này là một vòng kiểm để đi ngay sau mưa, cho căn nhà bạn đang ở.
Vì sao phải đi ngay, đừng để hôm sau
Vết ẩm khô rất nhanh, nhất là khi trời hửng nắng trở lại.
Một vệt loang trên trần có thể biến mất trong một buổi, và khi bạn nhớ ra thì không còn gì để nhìn. Sang trận mưa sau lại quên, và cứ vậy vài năm cho tới khi mảng trần bong ra.
Ngoài ra, nhìn lúc còn ướt thì biết được nước đi đường nào — chảy từ đâu tới đâu, đọng ở chỗ nào. Khi đã khô thì chỉ còn dấu vết cuối, và dấu vết cuối thường không phải chỗ nước vào.
Nên vòng kiểm này chỉ mất mười lăm phút nhưng phải đi đúng lúc.
Bắt đầu từ trên xuống
Nước đi từ trên xuống nên kiểm theo đúng chiều đó.
Trần và mép trần. Tìm vệt loang, chỗ đổi màu, chỗ phồng nhẹ. Rọi đèn pin chếch ngang mặt trần — ánh sáng chếch làm hiện ra những gì nhìn thẳng không thấy.
Góc tường giáp trần. Đây là chỗ hay xuất hiện đầu tiên, nhất là góc phía ngoài nhà.
Quanh cửa sổ và cửa ra ban công. Nhìn mép trên, hai bên và bậu dưới. Nước hắt vào theo gió thường vào ở đây chứ không ở giữa tường.
Chỗ xuyên tường. Ống điều hoà, ống thoát, lỗ quạt hút. Mỗi lỗ khoan qua tường là một chỗ nước có thể theo vào nếu không trét kín.
Chân tường. Đây là dấu hiệu của nước đi lên chứ không phải nước từ trên — khác nhau hoàn toàn về nguyên nhân và cách chữa.
Bên ngoài và trên mái
Chỉ làm khi an toàn — trời đã tạnh hẳn, chỗ đứng chắc chắn, và tốt nhất là có người biết.
Máng xối và ống thoát. Nhìn xem nước có chảy đúng đường không, hay tràn ra ngoài. Lá cây và rác là nguyên nhân số một của tràn máng.
Miệng thoát trên sân thượng. Bị lấp thì sân thượng thành cái bể, và nước đọng lâu ngày là đường vào chắc chắn nhất.
Sân và lối vào. Nước đọng ở đâu, rút nhanh hay chậm, có chảy về phía nhà không.
Tường ngoài. Vệt nước chảy thành dòng trên tường ngoài cho biết nước từ đâu đổ xuống — nhiều khi lộ ra một chỗ hỏng ở trên mà bạn không biết.
Nếu không lên mái được thì đừng cố. Mái ướt rất trơn, và đây là loại tai nạn nặng. Chụp ảnh từ dưới, hoặc nhờ người có nghề lên xem.
Điện: phần không được chủ quan
Nói riêng vì đây là chỗ nguy hiểm thật.
Nếu nước vào tới ổ cắm, tới tủ điện, hoặc tới thiết bị đang cắm điện thì ngắt cầu dao trước, rồi mới tới gần. Đừng chạm vào thiết bị ướt khi chưa ngắt.
Ổ cắm bị ẩm thì không dùng cho tới khi khô hẳn và tốt nhất là được thợ kiểm. Thiết bị bị ngấm nước thì đừng bật thử xem còn chạy không — đó là cách hỏng thêm và là cách gây tai nạn.
Nhà có tầng hầm hoặc chỗ thấp mà nước tràn vào thì không bước xuống khi chưa chắc điện đã ngắt.
Và nếu thấy mùi khét, tia lửa, hoặc cầu dao nhảy liên tục thì gọi thợ điện, đừng tự xử.
Ghi lại: phần làm cho lần sau đỡ khổ
Đây là việc quan trọng nhất trong cả bài và cũng mất ít công nhất.
Chụp ảnh mọi chỗ ẩm ngay lúc còn ướt, chụp cả toàn cảnh để biết chỗ đó nằm đâu trong phòng.
Ghi ngày, ghi mưa to cỡ nào, ghi nước vào chỗ nào trước chỗ nào sau. Vài trận mưa nữa bạn sẽ thấy quy luật — và quy luật đó là thứ người thợ cần khi tới sửa.
Nếu đã sửa rồi mà vẫn vào, thì bộ ảnh theo thời gian cho biết việc sửa có ăn thua không. Không có nó thì mỗi lần lại tranh cãi dựa vào trí nhớ.
Cất chung với hồ sơ nhà, cùng chỗ với hoá đơn và thông tin thợ.
Việc nên làm trong một hai ngày sau
Trong khi còn nhớ và trước khi mọi thứ khô đi.
Làm khô cho nhanh. Mở cửa thông gió khi trời đã ráo, bật quạt hướng vào chỗ ẩm. Ẩm kéo dài quá lâu là lúc mốc bắt đầu.
Kê đồ lên khỏi chỗ ẩm. Đồ gỗ, thùng giấy, sách vở chạm nền ẩm thì hỏng nhanh hơn ta tưởng.
Dọn máng xối và miệng thoát nếu thấy tắc. Việc này làm được ngay và ngăn được phần lớn rắc rối cho trận sau.
Gọi thợ nếu có dấu hiệu nặng — trần phồng, tường nứt mới, nước vào nhiều. Chờ tới mùa sau thì chỗ hỏng đã lan.
Và nếu là nhà thuê thì báo chủ nhà ngay kèm ảnh. Báo sớm vừa để sửa kịp vừa để rõ ràng rằng hư hỏng không phải do mình gây ra.
Mấy chỗ hay bị bỏ sót
Người ta thường kiểm phòng khách và phòng ngủ rồi dừng, trong khi vấn đề hay nằm ở chỗ ít vào.
Phòng kho, gầm cầu thang, tủ âm tường. Đóng kín quanh năm nên ẩm vào là mốc rất nhanh mà không ai hay. Mở ra ngửi thử — mùi ẩm mốc là dấu hiệu trước cả khi thấy vết.
Ban công và lô gia. Nhìn chỗ giáp giữa sàn ban công với tường nhà, và xem miệng thoát sàn có bị lấp không. Ban công đọng nước là nguồn thấm vào phòng bên trong.
Khu vực thờ. Nhiều nhà đặt ở tầng trên cùng, ngay dưới mái — chỗ chịu nắng mưa nhiều nhất. Đồ gỗ và giấy ở đó hỏng vì ẩm nhanh hơn chỗ khác.
Chỗ để xe và nhà kho ngoài trời. Nước tràn vào đây thường không ai kiểm, tới lúc mở ra thì đồ đã hỏng.
Hộp kỹ thuật và tủ điện ngoài trời. Nhìn từ xa, và không mở ra khi còn ướt.
Khi nào là chuyện phải xử ngay
Phân biệt cho rõ để không hoảng mà cũng không chủ quan.
Xử ngay: nước vào tới hệ thống điện; trần phồng xuống hoặc có tiếng răng rắc; vết nứt mới xuất hiện và rộng ra; nước chảy thành dòng chứ không phải thấm.
Xử trong tuần: vệt ẩm rõ trên trần hoặc tường; máng xối tràn; miệng thoát tắc; cửa gỗ phồng lên không đóng được.
Ghi lại và theo dõi: vệt ẩm mờ chỉ xuất hiện khi mưa rất to; chỗ đổi màu nhẹ chưa lan; ẩm chân tường mức nhẹ.
Nhóm thứ ba là nhóm hay bị quên nhất — và cũng là nhóm rẻ nhất nếu xử sớm. Đó chính là lý do phần ghi lại đáng công tới vậy.
Ba điều gọn lại
Một, đi vòng kiểm ngay khi vừa tạnh — vết ẩm khô rất nhanh, và nhìn lúc còn ướt mới biết nước đi đường nào.
Hai, nước vào tới ổ cắm hoặc thiết bị thì ngắt cầu dao trước rồi mới tới gần, và đừng bật thử thiết bị đã ngấm nước.
Ba, chụp ảnh và ghi ngày mỗi lần — sau vài trận sẽ thấy quy luật, và đó là thứ người thợ cần khi tới sửa.