Mùa hanh khô: gỗ nứt, mối ghép lỏng, tĩnh điện — việc trong nhà

Nói tới thời tiết hại nhà thì ai cũng nghĩ tới ẩm: nồm, mưa, mốc. Nhưng có một mùa làm hỏng đồ theo chiều ngược lại, và vì nó không để lại vệt loang nào trên tường nên phần lớn người ta chỉ nhận ra khi đã nứt.

Đó là những đợt hanh khô — không khí xuống độ ẩm thấp kéo dài, thường đi cùng gió và trời trong. Miền Bắc gặp rõ nhất vào mùa hanh; nhà bật điều hoà hoặc máy sưởi nhiều giờ mỗi ngày thì gặp quanh năm, vì cả hai thứ đó đều làm không khí trong phòng khô đi.

Chuyện gì xảy ra với đồ trong nhà

Gỗ co lại. Gỗ hút và nhả hơi nước theo không khí quanh nó, và khi nhả thì nó co. Co không đều giữa mặt ngoài và lõi là lúc nứt chân chim xuất hiện — thường ở mặt bàn rộng, cánh tủ, tượng gỗ khối lớn, và ở chỗ ghép của đồ mộc.

Mối ghép lỏng. Ghế kêu cọt kẹt, ngăn kéo rơ, chân bàn lung lay. Không phải thợ làm ẩu — là mộng gỗ co lại.

Lớp sơn và véc-ni rạn. Lớp phủ co khác tốc độ với nền gỗ bên dưới, thành ra rạn thành mạng nhỏ.

Da, giấy, tranh. Da cứng và nứt, giấy giòn, tranh giấy cong mép.

Tĩnh điện. Chạm vào tay nắm cửa bị giật nhẹ, tóc dựng, bụi bám dai hơn hẳn — đều là dấu của không khí khô.

Và người cũng thấy: da khô, môi nứt, họng khô lúc ngủ dậy.

Đo trước, đừng đoán

Một cái ẩm kế nhỏ là món rẻ nhất trong bài này và cũng đáng nhất. Có con số thì mọi việc sau đó có căn cứ, thay vì làm theo cảm giác.

Đặt ở chỗ người ở nhiều nhất, ngang tầm ngồi, tránh cửa sổ và tránh thổi thẳng của điều hoà.

Ghi lại vài lần trong ngày — sáng sớm và đêm khuya thường khác hẳn giữa trưa.

So hai phòng: phòng bật điều hoà cả ngày với phòng để tự nhiên. Chênh lệch giữa hai phòng nói cho bạn biết cái máy đang làm gì với không khí.

Không cần thuộc ngưỡng nào cả. Cái cần nhìn là xu hướng và chênh lệch: chỗ nào khô hơn hẳn phần còn lại thì đồ gỗ quý không nên để ở đó.

Việc nên làm, xếp theo mức đáng công

Dời đồ ra khỏi luồng gió. Việc rẻ nhất và hiệu quả nhất. Không để đồ gỗ, tranh, đồ da ngay dưới miệng thổi điều hoà, trước quạt, hay sát cửa sổ đón gió hanh.

Tránh nắng chiếu thẳng. Nắng qua kính làm mặt gỗ khô nhanh hơn hẳn phần còn lại của tấm — chính sự chênh lệch trong cùng một món mới gây nứt.

Thêm ẩm một cách đơn giản. Một chậu nước để trong phòng, cây trồng trong nhà, phơi khăn ẩm — đủ cho một phòng nhỏ. Máy tạo ẩm thì tiện hơn, nhưng phải rửa bình thường xuyên, vì bình bẩn thì thứ nó phun ra không còn là nước sạch.

Đóng bớt cửa vào giờ gió hanh nhất, mở lại khi trời dịu.

Lau dầu cho đồ gỗ đã có tuổi — loại dầu hợp với món đó, hỏi chỗ bán hoặc thợ mộc. Đây là việc làm định kỳ chứ không phải làm khi đã nứt.

Đừng chữa khô bằng cách lau nước. Lau ẩm bề mặt rồi để đó chỉ làm mặt ngoài nở lên trong khi lõi vẫn co — đúng thứ sinh ra nứt.

Đồ thờ, tượng gỗ, bàn thờ

Nhóm này chịu hai thứ cùng lúc: không khí khô, và nhiệt từ đèn, từ nến, từ nhang ngay bên cạnh. Chỗ đặt vốn ít khi được xem lại vì ngại động.

Xem lại khoảng cách tới đèn. Đèn để sát mặt gỗ nhiều giờ mỗi ngày là một nguồn sấy nhỏ.

Không đặt ngay dưới miệng điều hoà — đây là lỗi hay gặp ở căn hộ, vì chỗ đẹp nhất để bàn thờ thường trùng chỗ máy thổi.

Nếu thấy vết nứt mới, chụp ảnh lại kèm ngày để biết nó có rộng thêm không. Phần lớn nứt chân chim trên bề mặt là chuyện của lớp gỗ ngoài, không phải chuyện kết cấu — nhưng chỉ ảnh chụp theo thời gian mới cho biết điều đó.

Còn việc có nên thay hay không thì tuỳ nếp mỗi nhà, và đó là quyết định của gia đình chứ không phải kết luận từ một vết nứt.

Nhà mới hoàn thiện và đồ mới mua

Hai nhóm này dễ nứt hơn bình thường, vì gỗ chưa ổn định với không khí trong chính căn nhà đó.

Đồ gỗ mới mang về nên để trong nhà vài hôm trước khi kê vào chỗ nắng hay chỗ gió.

Nhà vừa sơn, vừa đổ trần thì trong nhà còn ẩm từ vật liệu, rồi khô rất nhanh khi bật điều hoà — chênh lệch lớn trong thời gian ngắn là điều kiện xấu nhất cho đồ mộc.

Đồ đặt đóng theo yêu cầu thì hỏi thợ luôn: món này để ở phòng bật máy lạnh cả ngày có sao không. Thợ quen làm sẽ chọn cách ghép khác.

Khi đã nứt rồi

Nứt tóc trên bề mặt, không xuyên qua: phần lớn là chuyện thẩm mỹ. Giữ độ ẩm ổn định thì nó không rộng thêm nhiều.

Nứt xuyên, nứt ở mối ghép, món lung lay: mang tới thợ. Tự bơm keo vào khe thường làm việc sửa sau này khó hơn.

Đừng làm ẩm đột ngột để "đóng" vết nứt lại. Nở nhanh rồi co lại tiếp là cách làm nứt thêm chỗ khác.

Ghi ngày. Một tấm ảnh kèm ngày tháng, chụp lại sau vài tháng — đó là cách duy nhất biết vết nứt đang đứng yên hay đang đi.

Ba điều gọn lại

Mùa khô hại đồ theo chiều ngược với mùa nồm, và vì không để lại vệt loang nào nên thường chỉ được phát hiện khi đã nứt.

Cái gây nứt là chênh lệch trong cùng một món — mặt phơi gió, phơi nắng, sát đèn khô nhanh hơn phần còn lại. Dời ra khỏi luồng gió và khỏi nắng chiếu thẳng là việc rẻ nhất, đáng nhất.

Mua một cái ẩm kế nhỏ và nhìn chênh lệch giữa các phòng, đừng làm theo cảm giác. Còn khi đã nứt thì chụp ảnh kèm ngày, đừng chữa bằng cách làm ẩm đột ngột.