Việc theo tháng cho nhà có người lớn tuổi: nhịp kiểm và mấy dấu hiệu nên xử ngay

Nhà có người lớn tuổi thì có một nhóm việc cần lặp lại theo nhịp chứ không làm một lần là xong — vì thứ thay đổi không phải căn nhà mà là người ở trong đó. Sức khoẻ, thị lực, khả năng đi lại đổi dần, và những chỗ vốn an toàn ba năm trước có thể không còn an toàn nữa.

Bài này là một lịch theo nhịp: việc hằng tháng, việc theo quý, việc theo mùa — kèm mấy dấu hiệu cho biết đã tới lúc phải đổi cách bố trí.

Mỗi tháng: một vòng mười lăm phút

Đi một vòng nhà và nhìn đúng mấy thứ này, chứ không cần làm gì lớn.

Lối đi. Có gì mới xuất hiện trên đường từ giường tới nhà vệ sinh không — một thùng đồ, một sợi dây, một tấm thảm bị xô. Đây là lối quan trọng nhất trong nhà và nó bị lấn rất nhanh mà không ai để ý.

Thảm và chiếu. Mép có cong lên không, có trượt trên sàn không.

Đèn. Bóng nào cháy, chỗ nào tối hơn trước. Đèn ở cầu thang và ở hành lang cần được ưu tiên hơn mọi chỗ khác.

Tay vịn và chỗ bám. Lắc thử xem có lỏng không. Vít nới ra dần theo thời gian và không ai nhận ra cho tới lúc cần bám thật.

Dép đi trong nhà. Đế còn bám không, có đứt quai không. Đây là món rẻ nhất mà liên quan trực tiếp tới té ngã.

Mỗi quý: mấy thứ cần tháo ra xem

Nhà tắm. Sàn có trơn hơn không, thảm chống trượt còn bám không, ghế tắm nếu có còn chắc không. Nhà tắm là nơi xảy ra nhiều tai nạn nhất trong nhà với người lớn tuổi.

Ổ cắm và dây. Dây có chạy ngang lối đi không, có thiết bị nào được cắm thêm gần đây không. Người lớn tuổi hay tự cắm thêm quạt hoặc đèn và để dây vắt ngang.

Tủ thuốc. Thuốc hết hạn, thuốc còn nhưng không nhớ để làm gì, hộp chia thuốc còn đúng không. Nếu có nhiều loại thì một bảng ghi rõ giờ uống dán trong tủ giúp cả nhà cùng theo dõi được.

Điện thoại và cách liên lạc. Số quan trọng còn lưu không, chuông có đủ to không, máy có sạc dễ không. Nhiều người lớn tuổi không gọi được lúc cần chỉ vì máy nằm ở chỗ với không tới.

Theo mùa

Trước mùa nóng. Kiểm quạt và điều hoà, và quan trọng hơn là kiểm thói quen uống nước — người lớn tuổi thường ít thấy khát nên dễ thiếu nước mà không biết. Để sẵn nước ở chỗ hay ngồi là việc rất nhỏ mà hiệu quả.

Trước mùa mưa và mùa lạnh. Sàn ướt ở lối vào là nguồn té ngã lớn nhất. Đặt thảm chống trượt có mép mỏng ngay trong cửa, và có sẵn khăn lau. Với nhà có bậc thềm, dán nẹp chống trượt.

Mùa nồm. Sàn đổ mồ hôi làm cả nhà trơn, và người lớn tuổi chịu ảnh hưởng nặng nhất. Đây là mùa nên hạn chế đi lại vào lúc sàn ướt nhất và nên lau khô ngay.

Trước dịp lễ đông người. Nhà đông khách nghĩa là nhiều đồ đạc bị dời, nhiều giày dép ở cửa, nhiều dây điện cho đèn trang trí. Một vòng kiểm lại lối đi sau khi bày biện xong là việc đáng làm.

Mỗi năm: nhìn lại xem có gì đã đổi

Đây là phần khác với mọi lịch bảo dưỡng thông thường: bạn không kiểm căn nhà mà kiểm sự phù hợp giữa căn nhà và người ở.

Ba câu đáng hỏi mỗi năm: có việc gì trong nhà mà ông bà từng làm được nay không làm nữa; có chỗ nào ông bà bắt đầu tránh đi qua; và có đồ gì đang được với lên cao hoặc cúi xuống thấp để lấy.

Câu thứ hai là câu tinh nhất. Khi một người bắt đầu vòng tránh một chỗ trong chính nhà mình — không lên tầng trên nữa, không ra sân sau nữa — thì đó thường là dấu hiệu sớm, và nó xuất hiện trước khi có ai nói ra.

Từ ba câu đó mà quyết những thay đổi lớn hơn: chuyển phòng ngủ xuống tầng trệt, làm thêm tay vịn, đổi chiều cao giường, hoặc chuyển đồ hay dùng xuống ngang tầm tay.

Mấy dấu hiệu nên xử ngay, đừng chờ tới kỳ

Đã có một lần suýt ngã, dù không sao. Một lần là đủ để xử chỗ đó ngay.

Bắt đầu vịn tường khi đi trong nhà. Đây là cách cơ thể tự báo rằng cần thêm điểm bám, và tay vịn thật sẽ an toàn hơn bức tường nhiều.

Đi vệ sinh đêm nhiều lần hơn trước — cần đèn đêm ở lối đi và ở nhà vệ sinh, loại sáng dịu bật suốt đêm.

Nghe kém đi: chuông cửa, chuông điện thoại, báo khói đều cần được xem lại, vì thiết bị báo bằng âm thanh có thể không còn tác dụng.

Cách bàn chuyện này trong nhà

Phần khó nhất thường không phải làm mà là nói, vì mấy thay đổi này dễ bị nghe thành lời nhắc rằng ông bà đang yếu đi.

Cách nhiều nhà thấy êm là nói bằng ngôn ngữ của căn nhà chứ không của người: nhà mình thay cái đèn này cho sáng hơn, làm thêm tay vịn cho ai cũng tiện, đổi thảm vì cái cũ hay xô. Cùng một việc, cách nói khác hẳn cảm giác.

Và nên hỏi ý kiến trước khi đổi đồ đạc trong phòng riêng của ông bà. Một cái bàn được kê đúng chỗ đó ba chục năm mang nhiều ý nghĩa hơn là tiện hay không tiện, và dời nó mà không hỏi là chuyện dễ làm mất lòng.

Bốn món đáng chi, xếp theo mức tiền

Nếu phải chọn chi vào đâu trước, thứ tự sau được nhiều gia đình thấy hợp lý.

Gần như không tốn: dọn lối đi cho trống, bỏ thảm dễ xô, đổi dép có đế bám, để đèn pin cạnh giường.

Tốn ít: đèn đêm cắm ổ ở hành lang và nhà vệ sinh, thảm chống trượt trong nhà tắm, nẹp chống trượt cho bậc thềm, thay bóng đèn sáng hơn ở cầu thang.

Tốn vừa: tay vịn bắt chắc vào tường ở nhà tắm và cầu thang, ghế ngồi tắm, nâng bệ ngồi nếu cần.

Tốn nhiều: đổi phòng ngủ xuống tầng trệt, sửa lại nhà tắm, làm lại bậc thềm. Nhóm này nên làm sau khi ba nhóm trên đã đủ, vì phần lớn tai nạn xảy ra ở những chỗ mà ba nhóm đầu đã che được.

Một trang giấy cho người khác đọc được

Với nhà có người lớn tuổi, nên có một tờ giấy dán ở chỗ dễ thấy — bếp hoặc cạnh điện thoại bàn.

Ghi: tên và tuổi, bệnh đang theo dõi và thuốc đang uống, nơi khám quen kèm số, số của con cháu theo thứ tự gọi, số hàng xóm gần nhất, và vị trí cầu dao cùng van nước.

Tờ giấy này dành cho người không sống trong nhà: người giúp việc mới, người thân ở xa vừa tới, hoặc nhân viên y tế. Viết chữ to, in ra giấy chứ đừng chỉ lưu trong điện thoại của một người — vì đúng lúc cần thì người giữ điện thoại đó thường đang không có mặt.

Ba điều gọn lại

Một, mỗi tháng đi một vòng nhìn lối đi, thảm, đèn, tay vịn và dép. Mười lăm phút, không cần dụng cụ.

Hai, dấu hiệu sớm nhất là khi một người bắt đầu vòng tránh một chỗ trong chính nhà mình — nó xuất hiện trước khi có ai nói ra.

Ba, nói bằng ngôn ngữ của căn nhà chứ không của người. Cùng một việc, cách nói khác hẳn cảm giác.